Rejim Hakkında

DİR Nedir?

İhracatçı firmaların uluslararası pazarlarda rekabet gücünü artıran en önemli teşvik araçlarından biri Dahilde İşleme Rejimi (DİR)'dir. Bu rejim sayesinde, ihracat yapan firmalar, ihraç edecekleri ürünlerin üretiminde kullandıkları:

• hammadde,
• yardımcı madde,
• yarı mamul,
• ambalaj
• ve işletme maddesi

gibi girdilerin gümrük vergilerinden muaf tutulmasını sağlar. Bu sayede ihracatçılar maliyetlerini önemli ölçüde düşürerek global pazarlarda daha rekabetçi fiyatlarla yer alabilir.

Dahilde İşleme Rejimi'nin Yasal Dayanağı

• Dahilde İşleme Rejimi'nin yasal dayanağı, başta 4458 sayılı Gümrük Kanunu olmak üzere, bu Kanun'un verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılan Dahilde İşleme Rejimi Kararı ve Dahilde İşleme Rejimi Tebliği ile oluşturulmuştur.
• Gümrük Kanunu'nun ekonomik etkili gümrük rejimlerine ilişkin hükümleri çerçevesinde düzenlenen Dahilde İşleme Rejimi; ihraç edilecek ürünlerin üretiminde kullanılacak ithal girdilerin, gümrük vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın veya bu yükümlülükler teminat altına alınarak ithal edilmesine imkân tanıyan bir sistemdir.
• Rejimin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, ilgili Cumhurbaşkanı Kararı ile ayrıntılandırılmış; izin ve belge süreçleri, taahhüt kapatma, süreler, istisnalar ve yaptırımlar ise Dahilde İşleme Rejimi Tebliği'nde detaylı şekilde hüküm altına alınmıştır.

Dahilde İşleme Rejimi Nasıl Çalışır?

• Dahilde İşleme Rejimi, ihracat taahhüdü esasına dayalı olarak çalışan bir sistemdir. Bu rejim kapsamında, ihraç edilecek ürünlerin üretiminde kullanılmak üzere yurt dışından temin edilen hammadde, yarı mamul veya yardımcı maddeler, gümrük vergileri ve ticaret politikası önlemlerinden muaf tutularak ya da bu yükümlülükler teminat altına alınarak ithal edilir.
• İthal edilen girdiler, belirlenen süre içinde Türkiye'de işlenir, başka bir işleme tabi tutulur veya montajlanır ve elde edilen ürünlerin ihraç edilmesiyle birlikte rejim taahhüdü yerine getirilmiş sayılır.
• İhracatın süresi ve kapsamı, düzenlenen dahilde işleme izin belgesi veya izni çerçevesinde takip edilir; ihracatın usulüne uygun şekilde gerçekleştirilmesi halinde teminatlar çözülür veya ödenmeyen vergiler kesin olarak ortadan kalkar.
• Bu yönüyle Dahilde İşleme Rejimi, firmalara üretim ve ihracat sürecinde önemli bir maliyet ve nakit akışı avantajı sağlar.

Kimler Yararlanabilir?

Dahilde İşleme Rejimi (DİR), ihracata yönelik üretim yapan firmalara vergi avantajı sağlayan önemli bir teşvik mekanizmasıdır. 2005/8391 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve İhracat:2006/12 sayılı Tebliğ kapsamında belirlenen kişi ve kuruluşlar bu rejimden yararlanabilir.

1. İmalatçı-İhracatçı Firmalar

İmalatçı-ihracatçılar, DİR'in en yaygın yararlanıcı grubudur. Bu firmalar:

• İthal veya yurt içinden temin edilen girdilerle üretim yapar.
• İşlem görmüş ürünü kendileri üretir ve ihraç eder.
• Doğrudan Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) alabilir.

2. İhracatçı Firmalar (İmalatçı Olmayan)

Kendi üretim tesisi olmayan ancak ihracat yapan firmalar:

• Ürünü yan sanayiciye ürettirip ihracatını kendileri yapar.
• Sektörel genelgelerde öngörülen ek şartlara tabidir.
• Bazı sektörlerde kısıtlama veya ek koşullar bulunabilir.

3. Dış Ticaret Sermaye Şirketleri

Dış Ticaret Sermaye Şirketi statüsündeki firmalar için özel şartlar:

• Yüksek ihracat hacmine sahip olmalıdır
• Belirli kriterleri sağlamalıdır
• DİR kapsamında belge düzenlenebilir

4. Sektörel Dış Ticaret Şirketleri

• Belirli sektörlerde uzmanlaşmış kuruluşlardır.
• Üreticilerin ihracatını organize eder.
• Sektörel düzenlemeler çerçevesinde DİR'den yararlanır.

5. Grup Firmaları

Aynı grup içindeki şirketler:

• Grup firması tanımına uygun olmalıdır
• Sektörel kurallar çerçevesinde DİR kullanabilir
• Grup içi üretim ve ihracat koordinasyonu sağlar

6. Yan Sanayiciler

• Kendi adına DİR belgesi düzenlenemez
• Belge sahibi firmanın üretiminin bir kısmını üstlenir
• DİR kapsamında üretim yapabilir ancak dolaylı yararlanır

Şartlı Muafiyet Sistemi

• Şartlı Muafiyet Sistemi, ihraç edilecek ürünlerin üretiminde kullanılacak ithal girdilerin gümrük vergileri ödenmeksizin ithal edilmesine imkân tanıyan bir dahilde işleme rejimi uygulamasıdır. Bu sistemde vergiler teminat altına alınır ve ihracat taahhüdü yerine getirildiğinde teminat iade edilir.
• Bu vergisel avantaj, ihracat taahhüdünün yerine getirilmesi şartına bağlı olduğu için "şartlı" olarak adlandırılır. Firma ihracatını gerçekleştirmezse, ertelenen vergiler tahsil edilir.

Sistem Nasıl İşler?

• Firma, Ticaret Bakanlığı'ndan DİİB veya gümrük idaresinden Dahilde İşleme İzni alır.
• Teminatlı İthalat Yapılır:
  1. Hammadde, yarı mamul, mamul, ambalaj malzemeleri ithal edilir
  2. Gümrük vergileri, KKDF, ilave gümrük vergileri ödenmez
  3. Bu vergiler teminat mektubu ile güvence altına alınır
  4. Nakit akışı korunur, maliyet avantajı sağlanır
• İthal edilen girdilerle işlem görmüş ürün (ihraç edilecek nihai ürün) üretilir.
• Belgede belirtilen süre ve miktar doğrultusunda ihracat yapılır.
• İhracat taahhüdü yerine getirildiğinde:
  • ✅ Alınan teminat iade edilir
  • ✅ Vergi yükü kalıcı olarak ortadan kalkar
  • ✅ Firma hiçbir gümrük vergisi ödememiş olur

Şartlı Muafiyet Taahhüdü Yerine Getirilmezse Ne Olur?

Firma aşağıdaki durumlarda yükümlülüklerini ihlal etmiş sayılır:

• ❌ Süresi içinde ihracat yapılmazsa,
• ❌ Eksik ihracat gerçekleştirilirse,
• ❌ Belge şartlarına aykırı işlem yapılırsa.

Bunun sonucunda:

• ➡️ Teminata bağlanan vergiler tahsil edilir
• ➡️ Gecikme faizi uygulanır
• ➡️ İdari yaptırımlar (para cezası) söz konusu olabilir
• ➡️ Gelecek belge başvuruları olumsuz etkilenebilir

Geri Ödeme Sistemi

• Geri Ödeme Sistemi, Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında uygulanan ikinci temel sistemdir ve Şartlı Muafiyet Sisteminin tersine çalışır. Bu sistemde önce vergiler ödenir, sonra ihracat yapılır ve en son vergi iadesi alınır.
• Geri Ödeme Sistemi, ihracata konu ürünün üretiminde kullanılan girdilerin ithalatı sırasında vergilerin peşin olarak ödenmesi, ancak ürünün ihraç edilmesinden sonra bu vergilerin firmaya iade edilmesi esasına dayanır.

Sistem Nasıl İşler?

1. Vergili İthalat Gerçekleştirilir

• Hammadde, yarı mamul veya mamul normal ithalat rejimiyle ithal edilir
• Gümrük vergisi, ilave gümrük vergisi, KKDF tam olarak ödenir
• Teminat alınmaz (şartlı muafiyetten temel fark)
• İthalat belgeleri saklanır (iade için gerekli)

2. Üretim ve İhracat

• İthal edilen girdilerle üretilen ihraç edilecek nihai ürün belge süresi içinde ihraç edilir
• İhracatta kullanılan ithal girdilere ait vergilerin iadesi talep edilir:
  • ✅ Gümrük vergileri
  • ✅ İlave gümrük vergileri
  • ✅ Eş etkili mali yükler (KKDF vb.)

Ne Zaman Tercih Edilir?

Geri Ödeme Sistemi genellikle şu durumlarda tercih edilir:

• Sektörel kısıtlamalar veya belirli ürünler için şartlı muafiyet sisteminin uygulanamadığı durumlarda
• Firma herhangi bir sebepten dolayı teminat veremediği durumlarda
• DİR belgesi olmadan yapılan ithalatın sonradan rejim kapsamına alınmasının talep edildiği durumlarda
• Şartlı Muafiyet Şartlarına Uyulamadığı, belge süresinin yetmediği ve ihracat miktarının belirsiz olduğu durumlarda

TEV Nedir?

• Telafi Edici Vergi (TEV), Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında şartlı muafiyet sistemi ile gümrük vergisi ödenmeksizin ithal edilen üçüncü ülke menşeli girdiler kullanılarak üretilen ürünlerin, Avrupa Birliği veya Türkiye'nin Serbest Ticaret Anlaşması (STA) imzaladığı ülkelere tercihli ticaret rejimi çerçevesinde ihraç edilmesi halinde uygulanan bir vergidir.
• Türkiye'nin AB ve STA tarafı ülkelerle yaptığı anlaşmalar gereği, üçüncü ülke menşeli girdilerin vergisiz ithal edilip bu girdilerle üretilen ürünlerin tercihli rejimden yararlanarak ihraç edilmesi mümkün değildir. TEV'in temel amacı, ithalat aşamasında alınmayan gümrük vergilerinin telafi edilerek tercihli ticaret kapsamında haksız vergi avantajı oluşmasının önlenmesidir.

Telafi Edici Vergi Hangi Durumlarda Ödenir?

Telafi Edici Vergi aşağıdaki koşulların tamamı gerçekleştiğinde tahsil edilir:

• İlk olarak, firmanın Dahilde İşleme Rejimi kapsamında şartlı muafiyet sistemi uyguluyor olması gerekmektedir. Bu sistem sayesinde gümrük vergisi ödenmeden ithalat yapılmış olmalıdır.
• İkinci önemli koşul, üretimde üçüncü ülke menşeli girdilerin kullanılmış olmasıdır. Burada üçüncü ülke menşeli ifadesi, Avrupa Birliği veya Serbest Ticaret Anlaşması imzalanmış ülkeler dışındaki ülkeleri ifade etmektedir. Hammadde, yardımcı madde, yarı mamul, mamul veya değişmemiş eşya olarak ithal edilen bu girdiler TEV kapsamına girmektedir.
• Üçüncü koşul ise ihracatın yapıldığı ülke ve kullanılan belgelerle ilgilidir. İhracat, Avrupa Birliği ülkelerine, Serbest Ticaret Anlaşması imzalanan ülkelere veya Pan-Avrupa ya da Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonu tarafı ülkelere yapılıyor olmalıdır. Ayrıca bu ihracatın A.TR Dolaşım Belgesi, EUR.1 Menşe Şahadetnamesi veya EUR-MED gibi tercihli menşe belgeleri eşliğinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
• Son olarak, serbest bölgelerden yapılan satışlar da TEV kapsamına girmektedir. Serbest bölgelere ihraç edilen eşyanın buradan A.TR veya menşe ispat belgeleriyle yukarıda belirtilen ülkelere satılması durumunda da telafi edici vergi tahsili aranmaktadır.

Telafi Edici Vergi Hangi Durumlarda Ödenmez?

Bazı özel durumlarda Telafi Edici Vergi uygulanmamaktadır:

• İlk olarak, ihracatın üçüncü ülkelere yapılması durumunda TEV doğmamaktadır. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri, Çin veya Rusya gibi ülkelere yapılan ihracatlarda tercihli rejim söz konusu olmadığı için bu vergi tahsil edilmemektedir.
• İkinci olarak, ihracatta tercihli rejimden yararlanılmaması durumunda da TEV ödenmemektedir. Firma normal gümrük rejimiyle ihracat yapıyorsa ve tercihli menşe belgeleri kullanmıyorsa, telafi edici vergi söz konusu olmamaktadır.
• Üçüncü önemli istisna, üretimde kullanılan girdilerin Avrupa Birliği veya Serbest Ticaret Anlaşması menşeli olması durumudur. Bu durumda girdiler zaten kümülasyon kapsamında olduğu için ayrıca TEV ödenmesine gerek kalmamaktadır.
• Son olarak, geri ödeme sistemi uygulayan firmalar için de TEV söz konusu değildir. Çünkü bu sistemde ithalat vergileri zaten ödenmiş olduğundan, ayrıca telafi edici vergi tahsil edilmemektedir.
• Özel bir istisna olarak, Avrupa Topluluğu'na ihraç edilen her türlü harp araç, gereç, teçhizat ve sistemleri ile bunların yedek parçaları ve bakım malzemeleri için telafi edici vergi tahsil edilmemektedir.