İthalat Süreci
DİR Kapsamında İthalat Nasıl Yapılır?
Dahilde İşleme Rejimi kapsamında ithalat süreci, ihraç edilecek ürünün üretiminde kullanılacak hammaddelerin ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın yurda getirilmesini ifade etmektedir. İthalat işlemleri, vergilerin teminata bağlanması suretiyle veya vergilerin ödenip sonradan iade alınması yoluyla gerçekleştirilebilmektedir. Bu sürecin doğru yönetilmesi, rejimden etkin şekilde yararlanılması açısından büyük önem taşımaktadır.
İthalatın Temel Kuralları ve Gümrük İşlemleri
İthalat işlemleri, Ticaret Bakanlığı tarafından düzenlenen Dahilde İşleme İzin Belgesi veya Gümrük İdaresince verilen Dahilde İşleme İzni kapsamında yürütülmektedir. Her iki belge türü de ithalat için gerekli yetkiyi sağlamakta ancak düzenleme mercii ve kapsam açısından farklılık göstermektedir.
Bilgisayar Destekli Gümrük İşlemleri Gümrük Eki Sistemine dahil gümrük idarelerinde, belgenin kağıt nüshası aranmaksızın elektronik kayıtlar üzerinden işlem yapılmaktadır. Gümrük beyannamesinde ilgili belgenin satır kodunun belirtilmesi zorunludur.
Gümrük idaresi, ithalata izin vermeden önce çeşitli kontroller gerçekleştirmektedir: Belge veya izin süresinin geçerli olup olmadığı, ithal edilecek eşyanın belgede kayıtlı Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu numarası ile uyumlu olması, belgede kayıtlı miktarın aşılmaması ve vergilerin teminata bağlanmış olması kontrol edilmektedir.
Vergisel Durum ve İstisna Uygulamaları
Şartlı muafiyet sisteminde, hammadde için doğan gümrük vergileri ödenmemekte, teminata bağlanmaktadır. Bu uygulama, firmaların nakit akışını olumlu etkilemekte ve mali yüklerini azaltmaktadır.
Ancak işletme malzemesi ithalatında Katma Değer Vergisi ve Özel Tüketim Vergisi tahsil edilmektedir. Ayrıca bu tür ithalatlarda ticaret politikası önlemleri de uygulanmaktadır. Bu düzenleme, işletme malzemesinin nihai ürüne doğrudan dahil olmaması ve tüketilmesi nedeniyle getirilmiştir.
Teminat Uygulaması ve İndirimli Teminat
İthalat sırasında doğan gümrük vergileri, Katma Değer Vergisi ve diğer mali yükümlülükler, ihracat taahhüdü gerçekleşene kadar teminat altına alınmaktadır. Teminat miktarı, ithalattan doğan vergi tutarı kadar belirlenmektedir.
İndirimli teminat uygulaması, belirli kriterleri sağlayan firmalar için önemli bir avantajdır:
- Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası: Vergi tutarının yüzde biri oranında teminat
- Onaylanmış Kişi Statü Belgesi: Vergi tutarının yüzde beşi veya yüzde onu oranında teminat
- Belirli ihracat performansına sahip firmalar da indirimli teminattan yararlanabilmektedir
Eşdeğer Eşya Kullanımı
Firmalar, ithalat sürecini esnek bir şekilde yönetmek için eşdeğer eşya kullanma imkânına sahiptir. Eşdeğer eşya, ithal edilecek eşya yerine kullanılabilen, belirli özellikleri taşıyan yurt içi piyasadan temin edilen eşyadır.
Eşdeğer eşyanın ithal edilecek eşya ile asgari sekiz haneli bazda Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu numarasının, ticari kalitesinin ve teknik özelliklerinin aynı olması gerekmektedir.
Önceden İhracat Uygulaması
Eşdeğer eşya kullanımının en önemli avantajlarından biri, önceden ihracat yapılabilmesidir. İşlem görmüş ürün, ithalat yapılmadan önce eşdeğer eşyadan üretilip ihraç edilebilmektedir. Bu uygulama, acil siparişlerin karşılanması veya piyasadaki fırsatlardan yararlanılması açısından büyük kolaylık sağlamaktadır.
Önceden ihracat yapıldıktan sonra, ihraç edilen ürüne tekabül eden hammadde belge süresi sonuna kadar ithal edilebilmektedir. Bu ithalatta ticaret politikası önlemleri uygulanmamakta ve vergiler teminata bağlanmaktadır.
Aracı ve Temsilci Kullanımı
Belge sahibi firma, Borçlar Kanunu hükümlerine göre yetkilendirdiği bir temsilci aracılığıyla ithalat yapabilmektedir. Ancak elektronik ortamda düzenlenen belgeler için bu yetkilendirme işlemi gerçekleştirilmeden önce Bölge Müdürlüğü'nden izin alınması gerekmektedir.
Önemli: İthalata aracılık eden temsilci, işlemlerin sahte veya gerçeğe aykırı olması durumunda vergiden belge sahibi ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.
Sektörel Kısıtlamalar ve Özel Düzenlemeler
Bazı sektörlerde ithalat için özel kısıtlamalar ve şartlar getirilmiştir:
- Tarım - Buğday: 1 Haziran - 31 Ağustos arası ithalata izin verilmez (ihracat taahhüdü tamamlanmadan)
- Mısır: 15 Ağustos - 30 Kasım arası kısıtlı (ihraç edilen ürüne tekabül eden miktar hariç)
- Yaban mersini/Böğürtlen: 1 Temmuz - 30 Eylül arası kısıtlı
- Tekstil - Ev tekstili iplikleri: GTİP 5402 grubundaki ipliklerin en fazla %50'si ithalat yoluyla karşılanabilir
- Metal - Demir-çelik: Kütük, filmaşin ve sıcak haddelenmiş sac ithalatında en az %25'i yurt içinden temin zorunluluğu
İthalatın Gerçekleşmemesi veya Kalan Malın Durumu
Belge süresi içerisinde ithal edilen eşyanın işlem görmüş ürün olarak ihraç edilmesi esastır. İhracatı gerçekleştirilmeyen ithal eşyası, belge sahibi firmanın stoklarında bulunmalıdır. Firma, bu eşyayı satamaz, başka amaçlarla kullanamaz veya imha edemez.
Süresi içinde ihraç edilmeyen ve gümrükçe onaylanmış bir işleme tabi tutulmayan eşya için Gümrük Kanunu'nun 238. maddesi gereğince iki kat para cezası uygulanmaktadır. Ayrıca tüm vergiler de tahsil edilmektedir.
İthalat Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Belge sürelerinin yakından takip edilmesi gerekmektedir. Süre aşımı ciddi yaptırımlar doğurmaktadır.
- İthal edilecek eşyanın belgede kayıtlı ürün kodları ile tam olarak uyumlu olması sağlanmalıdır.
- Teminat işlemlerinin zamanında ve eksiksiz yapılması önemlidir. Teminat olmadan ithalat gerçekleştirilemez.
Üretim ve Kayıt Tutma
DİR Kapsamında Üretim Takibi ve Belgeleme Gereklilikleri
Dahilde İşleme Rejimi kapsamında üretim ve kayıt tutma, ithal edilen eşyanın ihraç edilen ürünün bünyesinde kullanıldığının ispatı ve rejimin sağlıklı işleyişi için en kritik süreçlerden biridir. Bu sürecin doğru yönetilmesi, hem taahhüt kapatma işlemlerinin sorunsuz gerçekleşmesini hem de olası denetimlerde sorun yaşanmamasını sağlamaktadır.
Üretim Sürecinin Takibi ve Temel Parametreler
Üretim sürecinde, ithal edilen hammaddenin ne kadarının mamul ürüne dönüştüğü, ne kadarının fire olduğu ve ne kadarının ekonomik değeri olan atığa dönüştüğünün kayıt altına alınması zorunludur. Bu kayıtlar, belge kapatma aşamasında sunulması gereken en önemli belgeler arasında yer almaktadır.
Verimlilik ve sarfiyat oranları, üretim sürecinin en temel parametrelerini oluşturmaktadır. Belge düzenlenirken Kapasite Raporu esas alınmaktadır. Ancak üretim sırasında gerçekleşen fiili kullanım oranları, kapatma aşamasında dikkate alınmaktadır.
Fire, üretim sırasında kuruma, buharlaşma, sızma gibi nedenlerle yitirilen ve ekonomik değeri olmayan kısımdır. Fire oranları sektöre ve ürüne göre değişiklik göstermektedir.
İkincil işlem görmüş ürün, üretim sonucunda elde edilen ve asıl ürün dışında kalan ancak ekonomik değeri olan ürünleri ifade etmektedir. Tekstil kırpıntısı, metal hurdası, plastik atıklar bu kategoriye örnek olarak verilebilir. Bu ürünlerin kaydının tutulması zorunludur.
Kayıt Tutma ve Belgeleme Yöntemleri
Firmalar, Dahilde İşleme Rejimi kapsamında yaptıkları üretimleri ve stok hareketlerini izlenebilir şekilde belgelemeleri gerekmektedir. Bu belgeleme için farklı yöntemler kullanılabilmektedir.
Kurumsal Kaynak Planlama Sistemi ile Takip
Özellikle Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası sahibi firmalar veya belirli şartları sağlayan Onaylanmış Kişi Statü Belgesi sahibi imalatçılar için Kurumsal Kaynak Planlama sistem kayıtları esas alınabilmektedir.
Kurumsal Kaynak Planlama sisteminin belirli özellikleri taşıması şarttır:
- Sistemin üretimin sarfiyat, fire ve ikincil işlem görmüş ürün oranlarının tespitine imkân tanıması
- İthal edilen eşya ile ihraç edilen ürün arasındaki ilişkiyi fatura ve beyanname detayında gösterebilmesi
- Sistemin uygunluğunun Yeminli Mali Müşavir raporu ile tevsik edilmesi
Yeminli Mali Müşavir Raporu ile Tevsik
İthal edilen eşyanın ihraç edilen ürünün bünyesinde kullanıldığının teknik veya idari nedenlerle tespit edilemediği durumlarda, firmanın stok ve muhasebe kayıtları dikkate alınarak düzenlenecek bir Yeminli Mali Müşavir raporu ile kullanım tevsik edilebilmektedir.
Bu yöntem, özellikle karmaşık üretim süreçlerinde veya çok sayıda farklı ürün üreten firmalarda tercih edilmektedir. Yeminli Mali Müşavir, firmanın muhasebe kayıtlarını, stok giriş-çıkış belgelerini, üretim raporlarını ve diğer ilgili dokümanları inceleyerek rapor etmektedir.
Belge Saklama Süresi
Belge kapsamında gerçekleştirilen işlemlere ilişkin her türlü bilgi ve belgenin belirli bir süre saklanması zorunludur. Türk Ticaret Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde, tüm belgelerin on yıldan az olmamak üzere saklanması gerekmektedir. Bu süre, belge kapatma tarihinden değil, işlemin gerçekleştiği tarihten itibaren başlamaktadır.
Sektörel Üretim Kayıt Esasları
Farklı sektörler için üretim ve kayıt süreçlerinde özel kurallar getirilmiştir:
- Tekstil ve konfeksiyon: Fire ve ikincil işlem görmüş ürün oranları özel olarak düzenlenmiştir. Örneğin penye iplik üretiminde %25 fire oranı kabul edilmektedir
- Kimya ve plastik: Ürün reçetelerinde ihraç ürünün net ağırlığını oluşturan tüm girdilerin dikkate alınması esastır. Boya, tutkal, katkı maddeleri de hesaplamalara dahil edilmelidir
- Tarım: Sabit teknik kriterler esas alınmaktadır. Buğdayın una dönüşümünde asgari %74 verimlilik oranı gibi standartlar belirlenmiştir
Stok Bulundurma Zorunluluğu
İhracatı henüz gerçekleştirilmeyen ithal eşyasının, ithal edildiği haliyle veya işlem görmüş ürün olarak firmanın veya yan sanayicisinin stoklarında fiziken bulunması zorunludur. Bu yükümlülük, rejimin temel prensiplerindendir.
Önemli: Denetimlerde stokta bulunmayan eşya için otomatik olarak rejim dışı kullanım kabulü yapılmaktadır. Bu durumda, eşyaya ait tüm vergiler ve cezai işlemler uygulanmaktadır.
Üretim ve Kayıt Döngüsü
Dahilde İşleme Rejimi kapsamında üretim yapan firmaların takip etmesi gereken temel döngü:
- İthalat: Ne alındığı - İthal edilen hammadde, yardımcı madde ve diğer girdilerin cinsi, miktarı ve değeri kayıt altına alınmalıdır
- Üretim: Ne üretildiği - Hangi hammaddeden hangi mamul elde edildiği, üretim miktarları ve kullanılan girdiler detaylı olarak kayıt altında tutulmalıdır
- Fire hesaplaması: Ne kadar fire verildiği, fire sebeplerinin neler olduğu ve bu firelerin sektörel normlara uygun olup olmadığı değerlendirilmelidir
- İhracat: Ne satıldığı - Hangi mamullerin ne miktarda ihraç edildiği, ihracat tarihleri ve gümrük beyannameleri eksiksiz kayıt altında olmalıdır
Bu döngünün tamamı, kapasite raporuyla uyumlu ve muhasebe kayıtlarıyla veya Kurumsal Kaynak Planlama sistemiyle ispatlanabilir şekilde kayıt altında tutulmalıdır.
İhracat Yükümlülüğü
DİR Kapsamında İhracat Taahhüdü Nasıl Yerine Getirilir?
Dahilde İşleme Rejimi kapsamında ihracat yükümlülüğü, rejimin en temel şartını oluşturmaktadır. Belge kapsamında gümrük muafiyetli veya vergi ertelemeli olarak ithal edilen ya da yurt içinden temin edilen girdilerin, işlendikten sonra işlem görmüş ürün olarak belge süresi içerisinde ihraç edilmesi zorunludur. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi, ciddi mali ve hukuki yaptırımlar doğurmaktadır.
İhracat Yükümlülüğünün Tanımı ve Kapsamı
İhracatın gerçekleştirilmesi, Dahilde İşleme İzin Belgesi veya Dahilde İşleme İzni kapsamında ihracı taahhüt edilen işlem görmüş ürünün, ilgili tebliğ ve gümrük mevzuatı hükümleri çerçevesinde Türkiye Gümrük Bölgesi dışına veya serbest bölgelere ihraç edilmesi olarak tanımlanmaktadır.
İhracat, sadece fiziksel olarak malın ülke dışına çıkarılmasını değil, aynı zamanda gümrük mevzuatına uygun şekilde beyan edilmesini ve belgelendirilmesini de içermektedir.
İhracat Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Şartları
İhracat yükümlülüğünün yasal olarak yerine getirilmiş sayılabilmesi için birden fazla şartın birlikte sağlanması gerekmektedir.
Belge Süresi Şartı
İhracatın mutlaka belge veya izin süresi içerisinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Verilen ek süreler de bu süreye dahildir. Belge süresinin bitiminden sonra yapılan ihracatlar, ne kadar kısa bir süre geçmiş olursa olsun, taahhüdün yerine getirilmesinde dikkate alınmamaktadır.
Satır Kodu Zorunluluğu
Gümrük beyannamesinin ihracat taahhüdüne sayılabilmesi için, beyanname üzerinde ilgili belgenin veya iznin sayısını içeren satır kodunun yer alması zorunludur. Satır kodu girilmeden yapılan ihracatlar, sistem tarafından normal ihracat olarak değerlendirilmekte ve Dahilde İşleme Rejimi kapsamında sayılmamaktadır.
Eşdeğer Eşya Kullanımı
İhracat taahhüdü, ithal eşyası ile üretilen ürünlerle yerine getirilebileceği gibi, ithal eşyası yerine kullanılan serbest dolaşımdaki eşdeğer eşyadan elde edilen ürünlerin ihracıyla da yerine getirilebilmektedir.
Eşdeğer eşya uygulaması, firmalara önemli bir esneklik sağlamaktadır. Firma, acil bir ihracat siparişi aldığında, ithalat yapılmasını beklemeden yurt içi piyasadan temin ettiği eşdeğer eşya ile üretim yaparak ihracatı gerçekleştirebilmektedir.
Miktar ve Değer Dengesi
İthalat tutarının ihracat tutarına oranı olarak tanımlanan Döviz Kullanım Oranı, mevzuatta belirlenen sınırları aşmamalıdır. Genel kural olarak bu oran yüzde seksen civarında olmakla birlikte, sektöre göre farklı oranlar uygulanabilmektedir.
Döviz Kullanım Oranı, rejimin temel amacı olan katma değer yaratma ilkesinin somut bir göstergesidir. Firmaların, belge başvurusu aşamasında Döviz Kullanım Oranını dikkatlice hesaplamaları ve üretim sürecinde bu orana uygun hareket etmeleri gerekmektedir.
Serbest Bölgelere Yapılan İhracatlarda Özel Şartlar
Serbest bölgelere yapılan ihracatın, ihracat taahhüdünü kapatmada kullanılabilmesi için ek şartlar bulunmaktadır. Şartlı muafiyet sistemi kapsamında serbest bölgelere gönderilen eşyanın, belge süresi bitiminden itibaren en geç üç ay içerisinde belirli işlemlere tabi tutulması gerekmektedir:
- Eşyanın serbest bölgeden başka bir ülkeye satılması
- Eşyanın Yatırım Teşvik Belgesi veya başka bir belge kapsamında Türkiye'ye ithal edilmesi
- Eşyanın serbest bölgedeki tesislerin yapımında veya makine ve teçhizat olarak kullanılması
- Eşyanın gümrüksüz satış mağazalarına satılması veya kumanya olarak teslim edilmesi
Sektörel İhracat Taahhüdü Özellikleri
İhracat yükümlülüğü, sektörlere göre farklı özellikler gösterebilmektedir:
- Tarım: Buğday unu ihracatında asgari %74 verimlilikle üretim yapılması esastır
- Otomotiv ve elektronik: Farklı azami Döviz Kullanım Oranlarına tabi ürünler için ayrı belge düzenlenmesi (örn. otomotiv %65, elektrikli teçhizat %80)
- Uluslararası ihaleler: D3 kodlu belgelerde sadece ihale konusu ülkeye ve sözleşme şartlarına uygun yapılan teslimler sayılır
İhracat Yükümlülüğünün Yerine Getirilmemesi ve Müeyyideler
İhracat taahhüdünün yerine getirilmemesi durumunda ciddi yaptırımlar uygulanmaktadır:
- İthalat sırasında alınmayan vergiler tahsil edilir (Gümrük vergisi, KDV vb.)
- Gümrük Kanunu'nun 238. maddesi uyarınca gümrük vergilerinin iki katı oranında para cezası uygulanır
- Gecikme faizi tahsil edilir (6183 sayılı Kanun hükümlerine göre)
- Gelecekte yeni belge alırken zorluklarla karşılaşılabilir
İhracat Yükümlülüğünün Etkin Yönetimi
İhracat yükümlülüğünün sorunsuz yerine getirilmesi için dikkat edilmesi gerekenler:
- Belge süresinin yakından takip edilmesi ve gerekirse ek süre başvurusunun zamanında yapılması
- İhracat beyannamesinde satır kodunun mutlaka girilmesi konusunda gümrük müşavirlerine net talimat verilmesi
- Döviz Kullanım Oranının düzenli olarak kontrol edilmesi
Muafiyet ve Tecil İşlemleri
DİR Kapsamında Vergi Muafiyeti ve KDV Tecil-Terkin Sistemi
Dahilde İşleme Rejimi kapsamında muafiyet ve tecil işlemleri, ihracatçıların üretim maliyetlerini düşürmek ve uluslararası rekabet güçlerini artırmak amacıyla vergisel yükümlülüklerin ertelenmesi veya kaldırılması esasına dayanmaktadır. Bu mekanizmalar, rejimin sağladığı en önemli avantajlar arasında yer almakta ve firmaların nakit akışını olumlu yönde etkilemektedir.
Şartlı Muafiyet Sistemi: İthalatta Vergi Muafiyeti
Şartlı muafiyet sistemi, ihraç edilecek ürünün üretiminde kullanılan hammaddelerin ithalat sırasında doğan vergilerinin ödenmeyip teminata bağlanması esasına dayanmaktadır. Bu sistem, Dahilde İşleme Rejimi'nin en karakteristik özelliğini oluşturmaktadır.
Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında yapılan ithalatta gümrük vergisi, Katma Değer Vergisi, Özel Tüketim Vergisi ve diğer fonlar ödenmemektedir. Bu vergilerin yerine, toplam vergi tutarı kadar teminat alınmaktadır. Teminat, banka teminat mektubu veya nakit olarak yatırılabilmektedir.
Ticaret Politikası Önlemleri Muafiyeti
Şartlı muafiyet kapsamında yapılan ithalatta, kota ve gözetim gibi ticaret politikası önlemleri uygulanmamaktadır. Bu uygulama, firmaların ithalat yaparken kotalarla sınırlandırılmaması anlamına gelmektedir.
Normal ithalatta, bazı ürünler için yıllık ithalat kotaları veya gözetim belgeleri gerekebilmektedir. Ancak Dahilde İşleme Rejimi kapsamında yapılan ithalatlarda, ürünlerin ihracat amacıyla kullanılacağı kabul edildiği için bu kısıtlamalar uygulanmamaktadır.
İşletme Malzemesi İstisnası
İşletme malzemesi ithalatında şartlı muafiyet tam olarak uygulanmamaktadır. Bu özel durumda Katma Değer Vergisi ve Özel Tüketim Vergisi tahsil edilmekte, sadece gümrük vergisi muafiyeti sağlanmaktadır.
İşletme malzemesi, üretim sürecinde kullanılan ancak nihai ürüne doğrudan dahil olmayan malzemeleri ifade etmektedir. Yakıt, yağ, elektrot gibi tüketim malzemeleri bu kategoriye girmektedir. Ayrıca işletme malzemesi ithalatında ticaret politikası önlemleri de uygulanmaktadır.
Taahhüt Gerçekleştiğinde Teminat İadesi
İhracat taahhüdü gerçekleştiğinde ve belge kapatıldığında, başlangıçta alınan teminat firmaya iade edilmektedir. Bu işlem, rejimin tamamlanması anlamına gelmekte ve firmanın mali yükü tamamen ortadan kalkmaktadır.
Teminat iadesi için belge kapatma işleminin tamamlanmış olması gerekmektedir. İlgili Bölge Müdürlüğü veya gümrük idaresi, kapatma onayını verdikten sonra teminat iade işlemi başlatılmaktadır.
Yurt İçi Alımlar ve Tecil-Terkin Sistemi
Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında hammadde ihtiyacı sadece ithalatla karşılanmamakta, yurt içinden de temin edilebilmektedir. Bu durumda tecil-terkin mekanizması devreye girmektedir.
Tecil-terkin sistemi, yurt içi piyasadan yapılan alımlarda Katma Değer Vergisi yükünün ortadan kaldırılması amacıyla uygulanmaktadır.
Katma Değer Vergisi Tecil Uygulaması
Belge sahibi firmalar, yurt içinden yapacakları hammadde alımlarında satıcıya Katma Değer Vergisi ödemezler. Satıcı, faturada Katma Değer Vergisini hesaplar ancak tahsil etmez. Bu vergi, vergi dairesince tecil edilir yani ertelenir.
Tecil işlemi için satıcıya Dahilde İşleme İzin Belgesi'nin fotokopisi verilmekte ve faturada belge numarası belirtilmektedir. Bu uygulama, alıcı firma açısından önemli bir nakit akışı avantajı sağlamaktadır.
Terkin İşlemi: Verginin Silinmesi
İhracat gerçekleştikten sonra, tecil edilen Katma Değer Vergisi vergi dairesince terkin edilmektedir yani silinmektedir. Terkin işlemi, verginin kesin olarak kaldırılması anlamına gelmektedir.
Terkin için ihracatın belgelenmesi ve ilgili vergi dairesine bildirilmesi gerekmektedir. Firma, ihracat gümrük beyannamesini ve diğer belgeleri vergi dairesine ibraz ederek terkin talebinde bulunmaktadır.
Yurt İçi Alımların Avantajları
- Döviz kullanım oranı aranmaz: İthalatta uygulanan ve ihracat tutarına göre ithalat tutarını sınırlayan oran, yurt içi alımlar için geçerli değildir
- İki kat para cezası yok: Belge süresi içinde ihracat gerçekleşmezse, ithalatta uygulanan Gümrük Kanunu 238. maddesindeki ağır ceza yurt içi alımlar için uygulanmaz
Kamu Kurumlarından Alım
Toprak Mahsulleri Ofisi, şeker fabrikaları gibi kamu kurumlarından yapılan alımlarda da tecil-terkin sistemi geçerlidir. Kamu kurumlarından yapılan alımlarda teminat aranmayabilmektedir. Kamu kurumlarının güvenilirliği ve kontrol mekanizmaları nedeniyle, bu alımlar için ayrıca teminat yatırılması gerekmemektedir.
İndirimli Teminat Uygulaması
Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası sahibi firmalar, Onaylanmış Kişi Statü Belgesi sahibi firmalar veya ihracat performansı yüksek firmalar, indirimli teminat oranlarından yararlanabilmektedir:
- Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası: Vergi tutarının %1'i oranında teminat (en düşük oran)
- Onaylanmış Kişi Statü Belgesi: %5 veya %10 oranında indirimli teminat
- İhracat performansı yüksek firmalar: Benzer indirimli oranlar
İndirimli teminat, firmaların mali yükünü önemli ölçüde azaltmaktadır. Örneğin bir milyon liralık ithalat için normalde bir milyon lira teminat gerekirken, %1 oranla sadece on bin lira teminat yeterli olmaktadır.
Geri Ödeme Sistemi: Alternatif Yöntem
Firma şartlı muafiyet sistemini kullanmazsa, vergileri peşin ödeyip ihracatı gerçekleştirdikten sonra vergilerin iadesini talep edebilmektedir. Bu sisteme geri ödeme sistemi adı verilmektedir.
Geri ödeme sisteminde ticaret politikası önlemleri uygulanmaktadır. Kota ve gözetim gibi kısıtlamalar geçerlidir. Ayrıca vergiler peşin ödendiği için firma üzerinde mali bir yük oluşmaktadır.
Vergi iadesi için ihracattan sonraki üç ay içinde başvuru yapılması gerekmektedir. Bu sürenin aşılması durumunda iade talebi değerlendirmeye alınmamaktadır.
Tamamlama ve Kapatma
DİR Belge Kapatma İşlemleri ve Teminat İadesi
Dahilde İşleme Rejimi kapsamında tamamlama ve kapatma işlemleri, ihracat taahhüdünün yerine getirilmesinden sonra belgenin veya iznin resmi olarak sonlandırılması, teminatların iade alınması ve hukuki sorumluluğun bitirilmesi sürecini ifade etmektedir. Bu süreç, rejimin son ve en kritik aşamasını oluşturmaktadır.
Kapatma Başvuru Süresi ve Yetkili Merci
İhracat taahhüdünü tamamlayan firmaların, belge veya izin süresi sonundan itibaren yasal süreler içinde kapatma başvurusu yapması zorunludur:
- Dahilde İşleme İzin Belgesi: Belge süresinin sona ermesinden itibaren en geç üç ay içerisinde Ticaret Bakanlığı'nca belirlenen ilgili Bölge Müdürlüğü'ne başvuru
- Dahilde İşleme İzni: İzin süresinin bitiminden itibaren en geç üç ay içerisinde izni veren ilgili gümrük idaresine başvuru
Bu süreler içinde başvuru yapılmaması ciddi sonuçlar doğurmaktadır. Başvuru yapılmadığı takdirde veya eksikliklerin verilen bir aylık ek sürede tamamlanmaması durumunda, genellikle müeyyideli kapatma söz konusu olmakta ve firmaya cezai işlemler uygulanmaktadır.
Kapatma Başvurusunda Gerekli Belgeler
Kapatma başvurusu sırasında sunulması gereken belgeler, taahhüdün eksiksiz yerine getirildiğini ispat etmek amacıyla talep edilmektedir:
- Gümrük beyannameleri: İhracat ve ithalat beyannamelerinin asılları veya elektronik bilgileri (satır kodu zorunlu)
- İhracat Listesi ve İthalat Listesi: Tebliğ'in Ek-5 ve Ek-6 formatlarında, tüm işlemlerin özeti
- Telafi Edici Vergi Makbuzu: Tercihli ticaret kapsamında yapılan ihracatlarda (A.TR, EUR.1 vb.)
- Ekspertiz Raporu: Belge özel şartlarında belirtilmişse veya üretim sürecinin tespiti gerekiyorsa
- Yeminli Mali Müşavir raporu: Kurumsal Kaynak Planlama sistemi kullanan firmalar için
Kapatma Değerlendirme Kriterleri
Yetkili merciler kapatma dosyasını incelerken birçok hususu kontrol etmektedir:
İhracatın Gerçekleşmesi
Taahhüt edilen ihracatın belge süresi içinde yapılıp yapılmadığı ve gümrük beyannamelerindeki satır kodlarının doğruluğu incelenmektedir. Eksik ihracat veya süre aşımı tespit edilirse müeyyideli kapatma söz konusu olmaktadır.
Döviz Kullanım Oranı Kontrolü
İthalat tutarının CIF değerinin, ihracat tutarının FOB değerine oranının belirlenen azami sınırları aşıp aşmadığı kontrol edilmektedir. Genel kural olarak bu oran %80 civarında olmakla birlikte, sektöre göre farklı oranlar uygulanabilmektedir (örn. otomotiv %65, bazı elektronik ürünler %80).
Eşdeğer Eşya ve İkincil İşlem Görmüş Ürün Kontrolü
Eşdeğer eşya kullanılmışsa, teknik özellikleri, GTİP numarası ve ticari kalitesinin ithal edilecek eşya ile aynı olup olmadığı kontrol edilmektedir. İkincil işlem görmüş ürünlerin (tekstil kırpıntısı, metal hurdası vb.) vergisinin ödenip ödenmediği veya ihraç edilip edilmediği denetlenmektedir.
Özel Kapatma Yöntemleri
Kurumsal Kaynak Planlama Kayıtları ile Kapatma
Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası sahibi firmalar veya belirli şartları sağlayan Onaylanmış Kişi Statü Belgesi sahibi imalatçılar, kapatma işlemlerinde sarfiyat oranlarını Kurumsal Kaynak Planlama sistem kayıtlarına dayanan bir Yeminli Mali Müşavir raporu ile tevsik edebilmektedir.
Devir Yoluyla Kapatma
Belge kapsamındaki işlem görmüş ürünün başka bir belge sahibine devredilmesi durumunda uygulanan özel bir kapatma yöntemidir. Devralan firmanın teminatı üstlendiğinin tevsik edilmesiyle devreden firmanın belgesi kapatılabilmektedir.
Kapatma Sonuçları ve Teminat İadesi
Tüm şartlar sağlandığında belge kapatılmakta ve ilgili mercilere bildirilmektedir. Kapatma kararı, gümrük idaresine, vergi dairesine ve gerekirse bankaya bildirilmektedir.
Kapatma işlemini müteakip, ithalat veya yurt içi alım sırasında alınan teminatlar firmaya iade edilmektedir. Teminat iadesi, banka teminat mektubu ise iptal edilmekte, nakit teminat ise firmaya geri ödenmektedir. Teminat iadesi süreci, kapatma onayından sonra başlamakta ve genellikle birkaç hafta içinde tamamlanmaktadır.
Müeyyideli Kapatma
Taahhüdün yerine getirilmemesi durumunda müeyyideli kapatma uygulanmaktadır. İhracat noksanlığı, Döviz Kullanım Oranı aşımı veya süresi içinde başvurmama gibi ihlaller müeyyide sebebidir:
- İthalatta alınmayan vergiler tahsil edilir (Gümrük vergisi, KDV vb.)
- Gümrük Kanunu'nun 238. maddesi uyarınca bu vergilerin iki katı oranında para cezası uygulanır
- Gelecekte yeni belge alması olumsuz etkilenir
Tamamlama ve Kapatma Sürecinin Özeti
Tamamlama ve kapatma süreci, kısaca ifade edilecek olursa firmanın "aldım, işledim, süresi içinde sattım ve vergisel farkları ödedim" iddiasının belgelerle ispatlanması ve emanet bırakılan teminatın geri alınması sürecidir.
Bu sürecin başarılı bir şekilde tamamlanması, tüm aşamalarda titiz çalışmayı gerektirmektedir. Belge alımından ithalatı, üretimden ihracata, belgeleme işlemlerinden kapatma başvurusuna kadar her aşama özenle yönetilmelidir.
Profesyonel danışmanlık desteği ile taahhüt kapatma sürecinizi hatasız tamamlayabilir, teminatlarınızı sorunsuz iade alabilir ve Dahilde İşleme Rejimi'nden en verimli şekilde yararlanabilirsiniz.